| คราม, ห้อม พืชใช้ย้อมผ้าของบรรพชนชนไท-จีน
ประวัติศาสตร์วัฒนธรรม | วันที่ 11 กรกฎาคม 2559 | ผู้บันทึก: xers | ผู้ชม: 1,157

คราม-ห้อม-indego_plant

คราม, ห้อม พืชใช้ย้อมผ้าของบรรพชนชนไท-จีน
ภาพและบทความโดย: จำนงค์ ทองภิรมย์
จำนงค์ ทองภิรมย์

เนื่องจากคนตระกูลไทส่วนใหญ่จะแต่งกายด้วยเสื้อผ้าสีน้ำเงินคราม ดังนั้นพืชที่ให้สารสีครามย่อมจะมีความสำคัญกับคนตระกูลไทมาก ในประเทศไทยพืชที่ให้สีครามที่เป็นที่รู้จักก็คือ คราม ชื่อวิทยาศาสตร์ Indigofera tinctoria และ ห้อม ชื่อวิทยาศาสตร์ Strobilanthes cusia(Baphicacanthus cusia(Nees) Bremek) พืชทั้งสองชนิดเมื่อนำไปผ่านขบวนการก็จะได้สารสีน้ำเงินครามเพื่อนำมาย้อมผ้าเหมือนกัน

เมื่อไปดูศัพท์คำว่าครามกับห้อมในภาษาไทนอกประเทศก็พบว่าคนไทนอกประเทศมีศัพท์ทั้งครามและห้อมเหมือนคนไทย ไย้ sa:m 2, rom3 เกาบัง za:m 2, sɔm3 ซาปา ca:m2, hom3 Bao Yen ca:m2, sɔ:m3 แต่ยังไม่แน่ชัดว่าชนิดพืชที่คนไทเรียกครามกับห้อมเป็นชนิดเดียวกับครามและห้อมของไทย

ในหนังสือ Vocabularies of Guangxi ethnic languages [广西民族语言方音词汇] พบว่าชาวจ้วงมีศัพท์เรียกพืชที่ให้ครามมีความซับซ้อนมาก และค่อนข้างสับสนพอสมควร เช่น ที่หมู่บ้านไป๋หยาน ตำบลโต้วเจียง อำเภอซานเจียง เรียกพืชที่ให้ครามใบใหญ่ (蓝靛草(大叶的)) ว่า la:m2 ซึ่งคำนี้เป็นคำเดียวกับ คราม ของเรา ซึ่งเป็นพืชที่ให้ครามที่มีใบเล็ก ส่วนพืชที่ให้ครามใบเล็ก (蓝靛草(小叶的))ใช้คำ kjat 8 ศัพท์คำนี้ไม่พบในภาษาไทย ความสับสนนี้คงเกิดขึ้นทั่วไปสาเหตุน่าจะมาจากพืชที่ให้สารสีครามนั้นมีหลายชนิด ศัพท์เรียกพืชแต่ละชนิดคงต่างกันไปตามพื้นที่ และเมื่อเราไปดู Northen Zhuang Chinese Thai English Dictionary ก็จะพบว่าพืชที่ให้สารสีครามในท้องถิ่นของชาวจ้วงมีหลายชนิด ko24 fo:k21 ครามป่า ko24 kjat21 น่าจะเป็น Indigofera tinctoria ko24 ɣo:m55 ครามใบใหญ่ (น่าจะเป็นห้อม Strobilanthes cusia ) ko24 ɕa:m33 น่าจะเป็นครามของเราและบอกว่าเป็นชนิดเดียวกับ ko24 kjat21 ส่วนน้ำคราม จ้วง Hawyiengz ที่หม่าซานเรียก น้ำด่าง ɣam33 ʔdaŋ44 จะเห็นได้ว่าพืชที่ให้ครามนั้นค่อนข้างมีหลายชนิด ดังนั้นจึงไม่แปลกถ้าจะมีการสับสนในการจำแนกชนิด

ถ้าเราเชื่อว่าบรรพชนไทเคยอยู่อาศัยตามชายฝั่งตั้งแต่เจ้อเจียงยันกวางตุ้งและมีบรรพบุรุษร่วมกับออสโตรนีเซียนจึงไม่แปลกที่ศัพท์คำว่า ห้อม จะมีความสัมพันธ์กับศัพท์ของ Proto Austronesian *CaRum และก็ไม่แปลกเช่นกันที่บรรพบุรุษไทจะรับศัพท์คำว่า *[N-k.]rˤam ของ *Old Chinese เข้ามาในภาษาไท จากข้อมุลพบว่า Indigofera tinctoria หรือ คราม มีกระจายตัวตั้งแต่เขตอบอุ่นยันเขตร้อน และพบว่าปลูกอยู่ทั่วไปในประเทศจีน เมื่อชาวจีนมีแหล่งอารยธรรมอยู่ทางเหนือของแม่น้ำแยงซีเกียง และค่อยๆ อพยพลงมาในเขตของบรรพชนไท แน่นอนย่อมมีการแลกเปลี่ยนวัฒนธรรมซึ่งกันและกัน อาจจะผ่านการค้าขายหรือสงคราม เทคโนโลยีหนึ่งที่น่าจะมีการรับและแลกเปลี่ยนซึ่งกันและกันจึงมีวัฒนธรรมผ้ารวมอยู่ด้วย นอกจากศัพท์คำว่า คราม แล้ว เข็ม ไหม ผ้า ย้อม ล้วนสัมพันธ์กับภาษาจีนทั้งสิ้น

ข้อมูล: สถาบันวิจัยภาษาและวัฒนธรรมเพื่อพัฒนาชนบทมหาวืทยาลัยมหิดล, Northen Zhuang Chinese Thai Englis Dictionary,2549

Guangxi Minority Languages Orthography Committee. 2008. Vocabularies of Guangxi ethnic languages [广西民族语言方音词汇]. Beijing: Nationalities Publishing House [民族出版社].

Pittayaporn, Pittayawat. 2009. Phonology of Proto-Tai. Ph.D. dissertation. Department of Linguistics, Cornell University.

David Holm, Killing a Buffalo for the Ancestors, http://www.academia.edu/…/Killing_a_Buffalo_for_the_Ancesto…

คราม ห้อม

ภาพ ต้นคราม(ซ้าย) และต้นห้อม(ขวา) จาก : prcmu.cmu.ac.th


นิตยสารทางอีศาน : 79
วรรณศิลป์ : เปิดผลดีเอ็นเอ ชี้ ‘คนไทย’ อพยพจากจีนตอนใต้ ไม่ได้มาจากอัลไต มอญ-เขมร ‘คนเก่าแก่’ ในภูมิภาค
วรรณศิลป์ : โทรมทรุด แห่งเกรียงไกร
วรรณศิลป์ : “ซัน นันธะชัย” – หัวหน้าวงดนตรีอีศานคลาสสิกคณะ “หมาเก้าหาง” ได้รับเชิญให้แสดงในรายการ “ไมค์ทองคำฝังเพชร”
วรรณศิลป์ : ท่องเทวาลัย-ปราสาทไพรอีศานใต้ ๒๒ – ๒๕ พ.ย. ๒๕๖๑
วรรณศิลป์ : Thailand LIVE ฟังเสียงประเทศไทย : จากความรุ่งเรืองในอดีตสู่การพัฒนาในอนาคตของบ้านไผ่
วรรณศิลป์ : ทางอีศาน 79 : เรื่องเล่าจากราวตากผ้าของแม่ – ๑
วรรณศิลป์ : วางหมุดจุด “ท่องเทวาลัย-ปราสาทไพรอีศานใต้”
วรรณศิลป์ : ทางอีศาน 79 : พระพุทธรูปยืนทวารวดีในภาคกลาง (๑)
วรรณศิลป์ : ทางอีศาน 79 : ศิวนาฏราช ณ พนมรุ้ง ขอท้าว่าไม่ควรพลาดชม

IsanGate.com somkhitsin.net nongbualumphunews.com อีสานดอทคอม สมาคมนักกลอนแห่งประเทศไทย ทองแถม นาถจำนง สำนักข่าวปฏิรูปที่ดินภาคอีสาน สโมสรนักเขียนภาคอีสาน วารสารดินดีเจอร์นัล อีสานร้อยแปด ดอทคอม
เข้าระบบ | ออกระบบ
5115716  Views