| คำฉันท์ วรรณลีลามรดกชาติ (42) สมุทโฆษคำฉันท์ (30)
บทกวี, ผญา, คำกลอน ประวัติศาสตร์วัฒนธรรม | วันที่ 29 กรกฎาคม 2559 | ผู้บันทึก: xers | ผู้ชม: 807

ช้างติดสัด
ภาพช้างติดสัด

คำฉันท์ วรรณลีลามรดกชาติ (๔๒)
อ่าน (ใหม่) สมุทโฆษคำฉันท์ (๓๐)
ทองแถม นาถจำนง

การคล้องช้าง
(๓)ไอยการช้าง (ต่อ)

การคล้องช้างในป่านั้น มีอันตรายมาก แต่กษัตริย์สยามบางพระองค์ก็ทรงโปรดเสด็จคล้องช้าง ดังนั้น ในกฏมณเฑียรบาลจึงต้องมีข้อกำหนดกฏระเบียบและการรักษาความปลอดภัยกษัตริย์ไว้อย่างละเอียด

“ให้ตั้งเขื่อนตั้งค่ายพราง แลช้างอยู่ในเล้าไซ้ ให้ตั้งอาชา (ต้นฉบับเก่าใช้ตัว ช มีเชิงข้างล่าง คือคำว่าอาชญา) คือว่า ห้ามปี่ขลุ่ยทับโทนฆ้องกลอง เชลาะเบาะเถียงกัน ตีด่าข้าคนบ่าวไพร่ แลโห่ร้องนี่นัน แลให้เจาะปากเอาด้ำหอกร้อยขา แล ทเวน(ตระเวน)รอบค่ายทังบ่าวทังนาย อนึ่งถ้าค่ายทำแล้วมั่นคง แลช้างออกหน้าที่ใคร ให้ทะเวนเสียบเสีย ถ้าช่างสำคัญ ฆ่าเสียทังโคตร”

(กฎหมายตราสามดวง เล่มที่ ๑ บท “กฎมณเฑียรบาล” สำนักพิมพ์สุขภาพใจ ๒๕๓๘ หน้า ๖๔)

แม้ยามเสด็จตามปกติ ก็มีกฎไอยการห้ามทรงช้างที่เป็นสัตว(สัด) เพราะไม่ปลอดภัย

“อนึ่งทรงพระกรรุณาเสดจ์ ให้ผูกช้างมีสัดเป็นธินั่งไซ้ ใหขุนช้างชาวช้างทูลขอถวายชีวิตร อย่าเชิญเสด็จลง”

ช้างเป็นสัด

ยิ่งเมื่อเสด็จคล้องช้างเถื่อนในป่า ก็ยิ่งมีอันตรายมาก ถ้าในป่าพบกับช้างเถื่อนที่สูงใหญ่กว่าช้างพระที่นั่ง (ใช้คำว่า “พระธินั่งตาต่ำ” หมายถึงช้างพระที่นั่งตัวเตี้ยกว่าช้างป่า) มีกฏไอยการห้ามส่งบาศคล้องให้กษัตริย์

ในพระไอยการช้างหลวงบทนี้ มีคำว่า “พาศรี – พาษี – พาสี” เขียนสามที่ไม่ตรงกัน ข้าพเจ้ายังค้นหาคำแปลไม่พบ ได้แต่ขอเดาว่า หมายถึง “ช้างตกมัน”

“อนึ่งถ้าทรงพระกรรุณาให้เอาช้างใส่งาด้วยพระธินั่งไซ้ ช้างนั้นมีพาศรี ช้างพระธินั่งต่ำ ตา ให้ทูลขอถวายชีวิตร” (กฎหมายตราสามดวง เล่ม ๑ หน้า ๖๓)

หมายความว่า ถ้ากษัตริย์โปรดให้นำช้างมาชนประลองกำลังกับช้างพระที่นั่ง แต่ช้างนั้นตกมัน และดวงตาช้างพระที่นั่งอยู่ต่ำกว่าช้างนั้น คือช้างนั้นสูงใหญ่กว่า ชาวช้างต้องห้าม โดยเอาชีวิตตนเองเข้าแลก

หากพบช้างป่าตกมันก็ยิ่งอันตราย พระไอยการช้างจึงกำหนดว่า

“อนึ่งพระธินั่งเสดจ์เข้าต่อเถื่อน แลเถื่อนมีพาษี พระธินั่งต่ำตา อย่างควาน ควานอย่าให้ขอ อนึ่งจะทรงบาศ แลเถื่อนมีพาสีก็ดี ตรัสเรียกบาศ อย่ายื่น แลไอยการให้ควาน ๆ ทัง ๔ ประการดั่งนี้ ให้ขุนช้างชาวช้างว่าแก่ขุนตำรวจให้เอากราบมูลพระกรรุณาครั้งหนึ่ง ให้หมายบอกแก่จ่าแลชาวจ้าง ถ้าทรงพระกรรุณามิฟัง ทูลขอถวายชีวิต ถ้ามิฟังแลเสดจ์ ให้นอนกลิ้งเข้าไปหว่างงาให้ช้างแทง จึ่งจะชอบด้วยไอยการ ผี้แลขุนช้างชาวช้างมิได้ทำตามพระไอยการดังกล่าวมาไซ้ ถ้าพระธินั่งเป็นอันตราย ให้เอาชาวช้างฆ่าเสียทังโคตร” (กฎหมายตราวสามดวง เล่ม ๑ หน้า ๖๓-๖๔)

อ่าน: คำฉันท์ (1) วรรณลีลา มรดกชาติ
อ่าน: คำฉันท์ (2) จากอินโด-อารยัน สู่สยามพากย์ 
อ่าน: คำฉันท์ (3) วรรณลีลา มรดกชาติ
อ่าน: คำฉันท์ (4) วรรณลีลา มรดกชาติ
อ่าน: คำฉันท์ (5) วรรณลีลามรดกชาติ
อ่าน: คำฉันท์ (6) วรรณลีลามรดกชาติ ครุ ลหุ
อ่าน: คำฉันท์ (7) วรรณลีลามรดกชาติ เสียงตก
อ่าน: คำฉันท์ (8) วรรณลีลามรดกชาติ
อ่าน: คำฉันท์ (9) วรรณลีลามรดกชาติ ดุษฎีสังเวยกล่อมช้าง 1
อ่าน: คำฉันท์ (10) วรรณลีลามรดกชาติ ดุษฎีสังเวยกล่อมช้าง 2
อ่าน: คำฉันท์ (11) วรรณลีลามรดกชาติ ดุษฎีสังเวยกล่อมช้าง 3
อ่าน: คำฉันท์ (12) วรรณลีลามรดกชาติ ดุษฎีสังเวยกล่อมช้าง (จบ)
อ่าน: คำฉันท์ (13) วรรณลีลามรดกชาติ สมุทรโฆษคำฉันท์ 1
อ่าน: คำฉันท์ (14) วรรณลีลามรดกชาติ สมุทรโฆษคำฉันท์ 2
อ่าน: คำฉันท์ (15) วรรณลีลามรดกชาติ สมุทรโฆษคำฉันท์ 3
อ่าน: คำฉันท์ (16) วรรณลีลามรดกชาติ สมุทรโฆษคำฉันท์ 4
อ่าน: คำฉันท์ (17) วรรณลีลามรดกชาติ สมุทรโฆษคำฉันท์ 5
อ่าน: คำฉันท์ (18) วรรณลีลามรดกชาติ สมุทรโฆษคำฉันท์ 6
อ่าน: คำฉันท์ (19) วรรณลีลามรดกชาติ สมุทรโฆษคำฉันท์ 7
อ่าน: คำฉันท์ (20) วรรณลีลามรดกชาติ สมุทรโฆษคำฉันท์ 8
อ่าน: คำฉันท์ (21) วรรณลีลามรดกชาติ สมุทรโฆษคำฉันท์ 9
อ่าน: คำฉันท์ (22) วรรณลีลามรดกชาติ สมุทรโฆษคำฉันท์ 10
อ่าน: คำฉันท์ (23) วรรณลีลามรดกชาติ สมุทรโฆษคำฉันท์ 11
อ่าน: คำฉันท์ (24) วรรณลีลามรดกชาติ สมุทรโฆษคำฉันท์ 12
อ่าน: คำฉันท์ (25) วรรณลีลามรดกชาติ สมุทรโฆษคำฉันท์ 13
อ่าน: คำฉันท์ (26) วรรณลีลามรดกชาติ สมุทรโฆษคำฉันท์ 14
อ่าน: คำฉันท์ (27) วรรณลีลามรดกชาติ สมุทรโฆษคำฉันท์ 15
อ่าน: คำฉันท์ (28) วรรณลีลามรดกชาติ สมุทรโฆษคำฉันท์ 16
อ่าน: คำฉันท์ (29) วรรณลีลามรดกชาติ สมุทรโฆษคำฉันท์ 17
อ่าน: คำฉันท์ (30) วรรณลีลามรดกชาติ สมุทรโฆษคำฉันท์ 18
อ่าน: คำฉันท์ (31) วรรณลีลามรดกชาติ สมุทรโฆษคำฉันท์ 19
อ่าน: คำฉันท์ (32) วรรณลีลามรดกชาติ สมุทรโฆษคำฉันท์ 20
อ่าน: คำฉันท์ (33) วรรณลีลามรดกชาติ สมุทรโฆษคำฉันท์ 21
อ่าน: คำฉันท์ (34) วรรณลีลามรดกชาติ สมุทรโฆษคำฉันท์ 22
อ่าน: คำฉันท์ (35) วรรณลีลามรดกชาติ สมุทรโฆษคำฉันท์ 23
อ่าน: คำฉันท์ (36) วรรณลีลามรดกชาติ สมุทรโฆษคำฉันท์ 24
อ่าน: คำฉันท์ (37) วรรณลีลามรดกชาติ สมุทรโฆษคำฉันท์ 25
อ่าน: คำฉันท์ (38) วรรณลีลามรดกชาติ สมุทรโฆษคำฉันท์ 26
อ่าน: คำฉันท์ (39) วรรณลีลามรดกชาติ สมุทรโฆษคำฉันท์ 27
อ่าน: คำฉันท์ (40) วรรณลีลามรดกชาติ สมุทรโฆษคำฉันท์ 28
อ่าน: คำฉันท์ (41) วรรณลีลามรดกชาติ สมุทรโฆษคำฉันท์ 29
อ่าน: คำฉันท์ (42) วรรณลีลามรดกชาติ สมุทรโฆษคำฉันท์ 30
อ่าน: คำฉันท์ (43) วรรณลีลามรดกชาติ สมุทรโฆษคำฉันท์ 31
อ่าน: คำฉันท์ (44) วรรณลีลามรดกชาติ สมุทรโฆษคำฉันท์ 32


วรรณศิลป์ : ทางอีศาน 75 : บายเสฺร็ย บายสฺรี บายศรี
วรรณศิลป์ : ทางอีศาน 73 : กระแสละคร “บุพเพสันนิวาส : ออเจ้า” : ภาพสะท้อนประวัติศาสตร์อยุธยาในยุคประวัติศาสตร์ร่วมสมัย
วรรณศิลป์ : ทางอีศาน 75 : ฝากไว้ในแผ่นดินถิ่นอีสาน
วรรณศิลป์ : ทางอีศาน 75 : มัณฑเลย์…สะพานข้ามกาลเวลา (ตอนจบ)
วรรณศิลป์ : ทางอีศาน 75 : ภาพจำลองอุตตรกุรุทวีปในพิธีศพชาวอีสาน
วรรณศิลป์ : เรื่องเล่าชุดพ่อเฒ่ากับลูกเขย : ติดตาม
วรรณศิลป์ : เฮฮาสาระ : ตลาดโบราณ
วรรณศิลป์ : เฮือนชานศิลปิน | รชตะ กาญจนสุนทร “ผู้สัมผัสได้ถึงแสงเงาชีวิต”
วรรณศิลป์ : ทางอีศาน 75 : สาส์นจากทางอีศาน
นิตยสารทางอีศาน : 75

IsanGate.com somkhitsin.net nongbualumphunews.com อีสานดอทคอม สมาคมนักกลอนแห่งประเทศไทย ทองแถม นาถจำนง สำนักข่าวปฏิรูปที่ดินภาคอีสาน สโมสรนักเขียนภาคอีสาน วารสารดินดีเจอร์นัล อีสานร้อยแปด ดอทคอม
เข้าระบบ | ออกระบบ
4850466  Views