| ทางอีศาน 74 : รอยพระพุทธบาทในตำนานอุรังคธาตุ
วรรณศิลป์ | วันที่ 5 มิถุนายน 2561 | ผู้บันทึก: chonniyom | ผู้ชม: 711

นิตยสาร “ทางอีศาน” ฉบับที่ ๗๔
ปีที่ ๗ ประจำเดือนมิถุนายน ๒๕๖๑
นิตยสารรายเดือนของชาวอีสานและคนไททุกภูมิภาค
ลึกซึ้งรากเหง้า เข้าใจปัจจุบัน รู้ทันอนาคต

รอยพระพุทธบาทในตำนานอุรังคธาตุ

โดย ยุทธพงศ์ มาตย์วิเศษ

ปาทลักษณะนิทาน หรือเรื่องราวของการประทับรอยพระพุทธบาทในดินแดนลุ่มแม่น้ำโขง เป็นสาระสำคัญหนึ่งที่ปรากฏอยู่ในตำนานอุรังคธาตุ ดังนั้น แนวคิดเรื่องรอยพระพุทธบาท จึงเป็นแนวคิดสำคัญที่มีอิทธิพลต่อการแต่งตำนานอุรังคธาตุ ดังที่ปรากฏเรื่องราวของการประทับรอยพระพุทธบาทในที่ต่าง ๆ ที่เป็นสถานที่ศักดิ์สิทธิ์สำคัญในลุ่มแม่น้ำโขงปัจจุบัน เช่น พระธาตุเชิงชุม พระบาทเวินปลา พระบาทโพนสัน เป็นต้น นอกจากนี้ยังมีเรื่องราวของรอยพระพุทธบาทในดินแดนล้านนาปรากฏในตำนานอุรังคธาตุอีกด้วย

เรื่องราวเกี่ยวกับรอยพระพุทธบาทนั้น ในชั้นพระไตรปิฎกที่ใช้อ้างอิงสืบต่อกันมา ปรากฏอยู่ในคัมภีร์ที่ชื่อว่า “ปุณโณวาทสูตร” พระสูตรหนึ่งในพระสุตตันตปิฎก มัชฌฺมนิกาย มีเนื้อหาที่กล่าวถึงพระพุทธเจ้าทรงแสดงธรรมและสนทนากับพระปุณณเถระ ผู้จาริกไปจำพรรษาใน “หมู่บ้านสุนาปรันตชนบท” อันเป็นที่อยู่อาศัยของชนผู้ดุร้าย แต่เรื่องราวในปุณโณวาทสูตรมีเพียงหัวข้อธรรมเท่านั้น ไม่ได้กล่าวถึงการประดิษฐานรอยพระพุทธบาทแต่อย่างใด

ในพระสุตตันตปิฎกได้กล่าวถึงมหาปุริสลักษณะ ๓๒ ประการของพระพุทธเจ้า ซึ่งมีลักษณะ ๖ ประการของรอยพระพุทธบาท

ประกอบด้วย

๑. พระพุทธเจ้ามีพระบาทเรียบเสมอกัน

๒. ที่ฝ่าพระบาทแต่ละข้างมีจักร (ล้อ) ที่มีขอบล้อ ดุม และซี่ล้อครบถ้วน

๓. พระพุทธเจ้ามีฝ่าพระบาทนูน

๔. นิ้วพระหัตถ์และนิ้วพระบาทยาว

๕. พระหัตถ์และพระบาทอ่อนนุ่ม

๖. พระพุทธเจ้ามีพระหัตถ์และพระบาทเหมือนตาข่าย

ลักษณะของรอยพระพุทธบาทนั้น มีลักษณะเด่นคือที่ฝ่าพระบาทแต่ละข้างมีจักร(ล้อ) ที่มีขอบล้อ ดุม และซี่ล้อครบถ้วน กงจักรจึงเป็นสัญลักษณ์สำคัญที่แสดงถึงการเป็นรอยพระพุทธบาท ดังที่ในโคลงสารปถมสมโพธิฉบับล้านช้าง ได้บรรยายไว้ในตอนที่พราหมณ์ทั้ง ๘ เข้ามาดูลักษณะของพระกุมารสิทธัตถะว่าตรงตามมหาปุริสสลักษณะ ๓๒ ประการของพระพุทธเจ้า มีข้อความดังนี้

“…พอแต่ เหียนห่างชี้ ประเหียนกล่าวทูลถวาย

สามสิบสองครบ ลักขณาดูได้

อันว่า บาทาตีน กงจักรเวียนรอบ

รัศมีแจ่มแจ้ง ทั้งเกลี้ยงอ่อนนวล…”

จากคติเรื่องรอยพระพุทธบาทใน “ปุณโณวาทสูตร” ได้มีการนำสาระสำคัญนั้นมากล่าวถึงในตำนานอุรังคธาตุกับเรื่องรอยพระพุทธบาททั้ง ๕ แห่ง โดยในตำนานอุรังคธาตุได้กล่าวถึงรอยพระพุทธบาทที่ปรากฏที่ “ยอดเขารังรุ้ง” ซึ่งถือว่าเป็นหนึ่งในรอยพระพุทธบาทใน ๕ รอย ตามตำนาน…

***อ่านฉบับเต็มเรื่อง รอยพระพุทธบาทในตำนานอุรังคธาตุ ได้ใน นิตยสารทางอีศาน ฉบับที่ ๗๔ เดือนมิถุนายน ๒๕๖๑


วรรณศิลป์ : ทางอีศาน 76 : แทนน้ำนมแม่ สำนึกของลูกอีสาน
วรรณศิลป์ : พิธีบำเพ็ญกุศล ครบ ๑๐๐ วัน ครูบาสุทธินันท์ ปรัชญพฤทธิ์
วรรณศิลป์ : การจัดการข้อมูล ที่เกี่ยวข้องกับภูมิปัญญาท้องถิ่นอีสาน
วรรณศิลป์ : บทกวี “ตำจอก”
วรรณศิลป์ : ทางอีศาน 76 : แลหลัง “สาวบ้านเฮา” เฮ็ดทุกวิถีทางสร้างลาวใหม่
วรรณศิลป์ : ทางอีศาน 76 : อาหารและผัสสาหาร ตามปรัชญา “พุทธศาสนา”
วรรณศิลป์ : ทางอีศาน 76 : ปางด้ำนาย ในระบบนิเวศ “ซำนกเอี้ยง-ซำตะเว็น-ซำน้ำบ่อ”
วรรณศิลป์ : ทางอีศาน 76 : ลาวลืมชาติ หรือชาตินิยม
วรรณศิลป์ : ครุมาตาแห่งแผ่นดิน : ความเป็นครูสถิตในหทัยพระองค์ สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถในรัชกาลที่ ๙
วรรณศิลป์ : ทางอีศาน 76 : ส้มตำยายเพิง อำนาจเจริญ

IsanGate.com somkhitsin.net nongbualumphunews.com อีสานดอทคอม สมาคมนักกลอนแห่งประเทศไทย ทองแถม นาถจำนง สำนักข่าวปฏิรูปที่ดินภาคอีสาน สโมสรนักเขียนภาคอีสาน วารสารดินดีเจอร์นัล อีสานร้อยแปด ดอทคอม
เข้าระบบ | ออกระบบ
4901188  Views