| ทางอีศาน 78 : การส่งส่วยในภาคอีสาน
วรรณศิลป์ | วันที่ 6 ตุลาคม 2561 | ผู้บันทึก: chonniyom | ผู้ชม: 853

นิตยสาร “ทางอีศาน” ฉบับที่ ๗๘
ปีที่ ๗ ประจำเดือนตุลาคม ๒๕๖๑
นิตยสารรายเดือนของชาวอีสานและคนไททุกภูมิภาค
ลึกซึ้งรากเหง้า เข้าใจปัจจุบัน รู้ทันอนาคต

ผลเร่วหรือหมากแหน่ง ซึ่งหัวเมืองอีสานหลายเมืองส่ง กรุงเทพฯ ก่อนสมัยปฏิรูปการปกครอง ร.5

การส่งส่วยในภาคอีสาน

โดย : สุวิทย์ ธีรศาศวัต

การส่งส่วย คือ การส่งภาษีของไพร่หลวงที่อยู่ห่างไกลเมืองหลวงให้รัฐบาลนั่นเอง ภาคอีสานมีความสำคัญต่อรัฐบาลมากที่สุดในการส่งส่วย เพราะมีเมืองที่ส่งส่วยมากที่สุดในประเทศ กล่าวคือมีถึง ๗๒ เมือง ในขณะที่ภาคกลางมี ๓๗ เมือง ภาคตะวันออก ๑๕ เมือง ภาคใต้ ๑๒ เมือง ภาคตะวันตก ๘ เมือง ภาคเหนือ ๖ เมือง (สุวิทย์ ธีรศาศวัต ๒๕๔๘:๑๒๖)

ในบทความนี้จะกล่าวถึงการส่งส่วยในภาคอีสาน ตั้งแต่ภาคอีสานและลาวมาขึ้นกับรัฐไทยทั้งหมดตั้งแต่สมัยธนบุรีปี ๒๓๒๒ จนมาถึงสมัยปฏิรูปการปกครองในรัชกาลที่ ๕ (๒๔๑๑-๒๔๕๓) ใน ๕ ประเด็น คือ คนที่เสียและไม่เสียส่วยเป็นใคร เสียอะไร เสียเท่าใด เสียกับใคร วิธีการส่งส่วยมาส่วนกลางทำอย่างไร

ใครที่เสียส่วยและใครที่ไม่เสีย

คนที่ต้องเสียคือชายฉกรรจ์ ได้แก่ ชายที่สูง ๒ ศอก ๑ คืบ (๑๒๕ ซม.) วัดจากเท้าถึงไหล่ และต้องเสียไปจนอายุ ๗๐ ปีจึงปลดชรา
คนที่ไม่เสียส่วยมี (๑) เด็ก (๒) ผู้หญิง (๓) คนชรา ๗๐ ปีขี้นไป (๔) ไพร่หลวง ไพร่ส่วยที่มีลูกเป็นไพร่หลวง ไพร่ส่วยแล้วสามคนขึ้นไป (๕) พระ เณร (๖) ทาส ข้าพระ (๗) คนบ้า ใบ้ พิการ(๘) ขุนนางศักดินา ๔๐๐ และครอบครัว (สุวิทย์ ธีรศาศวัตและคณะ ๒๕๕๘:๕๑)

เสียอะไร
รัฐบาลเป็นผู้กำหนดว่าเสียอะไร เสียคนละเท่าใด ตามหลักฐานชั้นต้นพบว่าหัวเมืองลาวอีสานมีสิ่งของ ๒๐ ชนิดที่เป็นส่วยคือ ผลเร่ว
(หมากแหน่ง) ไม้สัก ขี้ผึ้ง ครั่ง กระวาน งาช้างป่าน น้ำรัก (ใช้ลงรักปิดทองเอามาจากต้นรัก อีสานเรียกต้นน้ำเกี้ยง) ผ้าขาว ทองแดง นอแรด อบเชย ไม้กฤษณา ปลาบึก ควาย ดินประสิว เส้นไหม ทอง หากไม่มีสิ่งที่ว่านี้ให้จ่ายเงินแทนคนละ ๔ บาท (บุญรอด แก้วกัณหา ๒๕๑๘:๙๑-๙๓ ; ธีรชัย บุญมาธรรม ๒๕๓๖:๑๒๖-๑๒๙) …

กระวาน เป็นส่วยที่หัวเมืองอีสานส่งเมืองหลวง

***อ่านฉบับเต็มเรื่อง การส่งส่วยในภาคอีสาน ได้ในนิตยสารทางอีศาน ฉบับที่ ๗๘ เดือนตุลาคม ๒๕๖๑


วรรณศิลป์ : ศิลปินแห่งชาติ พุทธศักราช ๒๕๖๑ 
วรรณศิลป์ : หมาเก้าหาง..ดนตรีอีศานคลาสสิก
วรรณศิลป์ : ทางอีศาน 82 : เมืองนครจำปาศักดิ์ – ๓ –
วรรณศิลป์ : ทางอีศาน 82 : ศิลปะลพบุรี
วรรณศิลป์ : ทางอีศาน ๘๒ : (๘) ที่จุดเริ่มต้นคือที่สุดท้าย – ๑
วรรณศิลป์ : กราบพระธาตุพนม
วรรณศิลป์ : วิชาความรู้จะมีค่า ก็ต่อเมื่อถูกถ่ายทอด
วรรณศิลป์ : เทียวทางให้สุดเส้น อย่าถอยหลังให้คนย่ำ ตายกะตายหน่าพุ้น คนจั๊งญ่องว่าหาญ
วรรณศิลป์ : ประกาศระดมทุนพิมพ์หนังสือ “ภูมิบ้านนามเมือง คำใคร ไทย – มอญ – เขมร”
นิตยสารทางอีศาน : 82

IsanGate.com somkhitsin.net nongbualumphunews.com อีสานดอทคอม สมาคมนักกลอนแห่งประเทศไทย ทองแถม นาถจำนง สำนักข่าวปฏิรูปที่ดินภาคอีสาน สโมสรนักเขียนภาคอีสาน วารสารดินดีเจอร์นัล อีสานร้อยแปด ดอทคอม
เข้าระบบ | ออกระบบ
5346798  Views