เกริ่นนำ
---------------------
อีศานอัศจรรย์ (๑)
อัศจรรย์ใจกุ้ง พุงบ่มีเป็นหยังไข่
อัศจรรย์นกไซ ขวานบ่มีถากไม้ มันคือได้ขึ้นอยู่โกน
อัศจรรย์ใจแข้ หางยาว ๆ ซ่างบ่ได้ฮองนั่ง
บัดกระต่ายหางแป ๆ บัดกระแตหางก้อม ๆ ซ่างมาได้ฮองนั่ง
อัศจรรย์ใจโอ้ บักแตงโมซ่างแตกต่าง
บางหน่วยยาว บางหน่วยป้อม มนพร้อมดังเลขศูนย์
อัศจรรย์ข้าวปุ้น บ้านเฮาเฮ็ดได้เลียมือ
เขาผัดถือว่าของเจ็ก เอิ้นขนมจีนจ้อย…
ถ้อยคำข้างต้นคือเนื้อกลอนลำโบราณ อันเป็นมรดกทางภาษาของผู้คนแห่งแผ่นดินอีศาน ซึ่งดำรงอยู่ผ่านเสียงลำ
เสียงแคน และความทรงจำร่วมของชุมชนมาเนิ่นนาน ภายใต้ถ้อยคำเรียบง่ายนั้น หาได้เป็นเพียงอารมณ์ขันพื้นบ้านไม่
หากยังแฝงไว้ด้วยโลกทัศน์ วิธีคิด และภูมิปัญญาของผู้คน ที่เรียนรู้ธรรมชาติผ่านการสังเกต เรียนรู้ชีวิตผ่านการเปรียบเปรย
และเรียนรู้ความหมายของโลกผ่านภาษาที่สั่งสมจากรุ่นสู่รุ่น อีศานมิใช่เพียงพื้นที่ราบสูงอันแห้งแล้งตามคำอธิบายของภูมิศาสตร์สมัยใหม่
หากคือดินแดนเก่าแก่ ที่มนุษย์ได้ตั้งถิ่นฐาน สร้างบ้านแปงเมือง ก่อรูปความเชื่อ พิธีกรรม ภาษา และศิลปวัฒนธรรมสืบเนื่องติดต่อกันมา
ใต้ผืนดินทุกตารางนิ้ว ต่างเคยรองรับรอยเท้าของผู้คนในอดีต และกลบฝังกระดูก เครื่องมือเครื่องใช้ ภาชนะดินเผา
รวมถึงร่องรอยแห่งจิตวิญญาณของบรรพชนไว้ การศึกษาประวัติศาสตร์จึงมิใช่เพียงการย้อนค้นหาเรื่องราวที่เลือนหาย
แต่คือการขุดค้นรากฐานแห่งการดำรงอยู่ของมนุษย์ เพื่อทำความเข้าใจว่า ผู้คนในอดีตคิดอย่างไร เชื่ออย่างไร ต่อสู้ อดทน
และสร้างโลกของตนขึ้นมาเช่นไร อดีตยังดำรงอยู่ในภาษา อยู่ในสำเนียงพูด อยู่ในลวดลายผ้า อยู่ในเสียงพิณเสียงแคน อยู่ในประเพณี
ความเชื่อ และความทรงจำร่วมของผู้คน แม้กาลเวลาจะล่วงผ่านไปนับร้อย นับพัน นับหมื่นปี แต่สายธารแห่งอารยธรรมยังคงไหลเวียน
อยู่ในเลือดเนื้อและจิตวิญญาณของลูกหลานอีศาน บท “อีศานอัศจรรย์” ต่อจากนี้ จึงเป็นความพยายามในการย่างก้าวย้อนกลับไปสู่ร่องรอยแห่งอดีต
เพื่อสำรวจวิวัฒนาการของผืนดิน แผ่นน้ำ แผ่นฟ้า รวมถึงพัฒนาการทางสังคม วัฒนธรรม และความคิดอ่านของผู้คน อันเป็นกระบวนการยาวนานที่สั่งสม ตกผลึก หล่อหลอม
และเป็นพลวัต จนกลายเป็นแก่นแห่งอารยธรรมอีศานในปัจจุบัน.
