จากการทำงาน สู่การส่งต่อวัฒนธรรม
ในช่วงเวลาที่ผมทำงานเป็นผู้สื่อข่าวประจำจังหวัดกาฬสินธุ์และร้อยเอ็ด ผมมีโอกาสได้พบและรู้จักผู้คน
ที่ทำงานด้านศิลปวัฒนธรรมอยู่หลายคน บางคนรู้จักกันจากการทำงาน และบางคนก็ยังมีโอกาสพูดคุย
แลกเปลี่ยนเรื่องราวด้านวัฒนธรรมกันมาอย่างต่อเนื่อง หนึ่งในนั้นคือ พี่เอ๋ สิรินธร ฉัตรศุภกุล ปัจจุบัน
ดำรงตำแหน่งผู้อำนวยการกลุ่มกิจการพิเศษ สำนักงานวัฒนธรรมจังหวัดมหาสารคาม
ผมรู้จักพี่เอ๋ตั้งแต่สมัยที่พี่ทำงานอยู่สำนักงานวัฒนธรรมจังหวัดกาฬสินธุ์ ประมาณปี 2565 ครั้งนั้นผม
กำลังค้นหาข้อมูลเกี่ยวกับประวัติความเป็นมาของอำเภอสามชัย จังหวัดกาฬสินธุ์ จึงได้ติดต่อไปยัง
สำนักงานวัฒนธรรมจังหวัดกาฬสินธุ์ และเป็นจุดเริ่มต้นที่ทำให้ผมได้รู้จักกับพี่เอ๋ จากเรื่องงานในวันนั้น
เราจึงมีโอกาสพูดคุยแลกเปลี่ยนเรื่องราวเกี่ยวกับงานวัฒนธรรมกันมาเป็นระยะ แม้เวลาจะผ่านไป พี่เอ๋
ย้ายไปทำงานในพื้นที่อื่น และปัจจุบันมาปฏิบัติหน้าที่อยู่ที่จังหวัดมหาสารคาม แต่เราก็ยังมีโอกาสพูดคุย
กันในเรื่องงานด้านศิลปวัฒนธรรมอยู่เสมอ
ผมเองทำงานเกี่ยวกับการบันทึกเรื่องราวของผู้คน ศิลปินพื้นบ้าน ดนตรีพื้นบ้าน และภูมิปัญญาท้องถิ่น
มาอย่างต่อเนื่อง และมีโอกาสนำเรื่องราวเหล่านี้ไปเขียนลงในนิตยสารทางอีศาน เมื่อมีโอกาส ผมจึง
ตั้งใจส่งนิตยสารทางอีศานที่มีผลงานเขียนของผมอยู่ในเล่มไปมอบให้พี่เอ๋จำนวน 2 เล่ม ผมไม่ได้คิด
อะไรมากไปกว่าการอยากให้คนที่ทำงานด้านวัฒนธรรมเหมือนกันได้อ่านเรื่องราวเหล่านี้ แต่สิ่งหนึ่งที่ผม
รู้สึกดี คือพี่เอ๋บอกว่าจะนำไปอ่าน และยังแบ่งปันนิตยสารให้เจ้าหน้าที่ในสำนักงานวัฒนธรรมจังหวัด
มหาสารคามได้อ่านร่วมกันด้วย ตรงนี้เองที่ทำให้ผมหยุดคิดอยู่พักหนึ่ง นิตยสารสองเล่มที่ผมส่งไป อาจ
ดูเป็นเพียงหนังสือสองเล่มธรรมดา แต่เมื่อมันเดินทางจากคนเขียนไปถึงคนทำงานด้านวัฒนธรรม และ
ถูกส่งต่อให้คนอื่นได้อ่าน เรื่องราวที่อยู่ภายในเล่มก็ไม่ได้หยุดอยู่กับคนเพียงคนเดียว ผมคิดว่านี่ก็เป็นรูป
แบบหนึ่งของการส่งต่อวัฒนธรรม
การส่งต่อวัฒนธรรมอาจไม่จำเป็นต้องเป็นงานใหญ่ ไม่จำเป็นต้องมีพิธีการ หรือมีเวทีที่มีผู้คนจำนวนมาก
มาร่วมงาน บางครั้งอาจเริ่มจากหนังสือหนึ่งเล่ม เรื่องราวหนึ่งเรื่อง หรือการที่คนคนหนึ่งเห็นคุณค่าของ
สิ่งที่อีกคนกำลังทำ แล้วช่วยนำเรื่องนั้นไปส่งต่อให้คนอื่นได้รู้จัก ในวันที่ผมยังคงเดินทางไปพบผู้คน
ฟังเรื่องราว และบันทึกเรื่องราวของบ้านเรา
ผมยังเชื่อว่าหน้าที่ของคนทำงานวัฒนธรรมไม่ได้มีเพียงการรักษาสิ่งที่มีอยู่ แต่เราต้องช่วยกันทำให้เรื่อง
ราวเหล่านั้นมีโอกาสเดินทางต่อไป และในช่วงเวลาที่ผมคิดถึงเรื่องนี้ ผมยังนึกถึงคำพูดของแม่ฉวีวรรณ
ดำเนิน ศิลปินแห่งชาติ ที่ผมยังจำได้ดี
จากวันที่ผมมีโอกาสเข้าไปกราบสวัสดีปีใหม่ท่านที่บ้านพ่อครูทรงศักดิ์ ประทุมสินธุ์ ศิลปินแห่งชาติ ที่อำเภอหนองพอก จังหวัดร้อยเอ็ด แม่ฉวีวรรณพูดกับผมในวันนั้นว่า เราไม่จำเป็นต้องเป็นหมอลำ ไม่จำเป็นต้องเป่าโหวดหรือเป่าแคนเป็น และไม่จำเป็นต้องอยู่ในแวดวงศิลปะการแสดงโดยตรง แต่เราก็สามารถเป็นส่วนหนึ่งในการช่วยกันสืบสาน อนุรักษ์ศิลปะ วัฒนธรรม ศิลปะการแสดง และประเพณีต่าง ๆ ของอีสานเราได้ ไม่แพ้กับคนที่มีหน้าที่โดยตรง ผมยังจำคำพูดนั้นได้จนถึงวันนี้ เมื่อมองกลับมาที่สิ่งที่ผมกำลังทำอยู่ ผมเองก็ไม่ได้เป็นศิลปินพื้นบ้าน ไม่ได้เป็นหมอลำ และไม่ได้มีความรู้ในศิลปะการแสดงทุกแขนง แต่ผมเลือกที่จะเดินทางไปพบผู้คน ฟังเรื่องราว และบันทึกสิ่งที่ผมได้พบเห็นเอาไว้ บางเรื่องนำมาเขียน บางเรื่องนำมาเผยแพร่ บางเรื่องนำมาถ่ายทอดผ่านภาพถ่ายและเรื่องเล่า ผมคิดว่าสิ่งเหล่านี้ก็คงเป็นส่วนหนึ่งของการช่วยกันสืบสานวัฒนธรรมบ้านเราในแบบที่ผมสามารถทำได้ เช่นเดียวกับนิตยสารสองเล่มที่ผมส่งไปให้พี่เอ๋ เมื่อมีคนอ่าน และมีการแบ่งปันต่อไปยังคนอื่น เรื่องราวที่อยู่ในหนังสือก็มีโอกาสเดินทางต่อ คนหนึ่งเขียน คนหนึ่งอ่าน และอีกหลายคนได้รู้จักเรื่องราวเหล่านั้นมากขึ้น การสืบสานวัฒนธรรมจึงอาจไม่ได้เกิดขึ้นจากคนเพียงกลุ่มเดียว แต่เกิดจากคนธรรมดาหลาย ๆ คนที่ช่วยกันคนละไม้คนละมือ
ผมจึงมองเหตุการณ์เล็ก ๆ จากนิตยสารสองเล่มนี้ว่า เป็นอีกภาพหนึ่งของการส่งต่อวัฒนธรรม จากคน
หนึ่งสู่อีกคนหนึ่ง จากหนังสือหนึ่งเล่มสู่อีกหลายมือ จากเรื่องราวของคนรุ่นหนึ่งไปสู่คนอีกรุ่นหนึ่ง
เพราะท้ายที่สุดแล้ว วัฒนธรรมจะยังคงมีชีวิตอยู่ได้ ไม่ใช่เพียงเพราะมีคนรักษาเอาไว้ แต่ต้องมีคนช่วย
กันบอกเล่า ทำความเข้าใจ และส่งต่อ และผมเชื่อว่า ไม่ว่าเราจะเป็นใคร ทำอาชีพอะไร หรือมีหน้าที่
โดยตรงด้านวัฒนธรรมหรือไม่ เราทุกคนก็สามารถมีส่วนเล็ก ๆ ในการช่วยกันรักษาเรื่องราวของบ้านเรา
ไว้ได้ เพียงเริ่มจากสิ่งที่เราทำได้ แล้วค่อย ๆ ส่งต่อไป จากมือหนึ่งสู่อีกมือหนึ่ง จากคนหนึ่งสู่อีกคน
หนึ่ง จนเรื่องราวของบ้านเราได้เดินทางต่อไปถึงคนรุ่นหลัง
นิตินันท์ เปลื้องไทสงค์ (ทัช ร้อยเอ็ด)
บันทึกวัฒนธรรมอีสาน ๒ กันยายน ๒๕๖๙
